31 30 2084100
Bellen

Afschaffing VAR Invoering modelovereenkomst

29 maart 2016 - mr. Jos van Bavel VERDER - NON-PROFIT

Vanaf 1 mei 2016 komt de Verklaring Arbeidsrelatie te vervallen. De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties beoogt de opdrachtgever meer te betrekken bij het beoordelen van de arbeidsrelatie met opdrachtnemer. Daar gaan fiscale risico’s mee gemoeid. Logisch dus dat organisaties nadenken over hoe met deze risico’s om te gaan. Over dit onderwerp gaat VERDER graag het gesprek met u aan.

Afschaffing VAR, invoering modelovereenkomsten

Uw organisatie schakelt met regelmaat opdrachtnemers in? Ter voorkoming van fiscale risico’s verbonden met deze inhuur vroeg u uw opdrachtnemer altijd om een afschrift van een geldige beschikking Verklaring Arbeidsrelatie (VAR)? De wetgeving gaat veranderen. Over deze veranderingen informeren wij u als volgt.

Op 1 mei 2016 treedt de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties in werking. Daarmee eindigt de praktijk van de VAR. Dit betekent voor u als opdrachtgever dat voor alle contracten die tot dusver onder een vrijwarende VAR vallen, moet worden beoordeeld of de arbeidsrelatie voortaan als dienstbetrekking moet kwalificeren. Om vooraf zekerheid te verkrijgen, is het mogelijk om met de Belastingdienst een modelovereenkomst af te stemmen.

Afschaffing VAR

Op dit moment geeft een VAR-wuo (winst uit onderneming) of een VAR-dga (directeur grootaandeelhouder) uw organisatie vrijwaring van inhoudingsplicht voor de loonheffingen ter zake van de arbeidsrelatie van zelfstandigen. Op het moment dat een zelfstandige een VAR-wuo of VAR-dga bij u kan overleggen, hoeft u daarna niets meer te doen. U hoeft niet meer te toetsen of sprake is van een dienstbetrekking. Indien u van een van deze correcte en geldige VAR-verklaringen een afschrift in uw administratie opneemt loopt uw organisatie geen fiscale risico’s meer. Alle fiscale risico’s verbonden aan de opdracht zijn in beginsel voor de opdrachtnemer.

De Belastingdienst heeft aan deze praktijk een einde willen maken. Volgens de staatssecretaris van Financiën biedt de VAR een schijnzekerheid aan de opdrachtnemer over zijn fiscale status (wel of geen dienstbetrekking). De vrijwel onbeperkte vrijwarende werking van de VAR voor de opdrachtgever acht de Belastingdienst ongewenst. De VAR zou zekerheid aan opdrachtgevers bieden in situaties waarin de wet dat niet zou hebben bedoeld…..

Met de inwerkingtreding van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) per 1 mei 2016 wordt ook de VAR afgeschaft. De VAR was daarbij een veelgebruikt instrument in sectoren waarin veel met opdrachtnemers werd gewerkt voor de nodige flexibiliteit (denk aan sectoren als onderwijs, zorg en bouw). De afschaffing van de VAR kan voor organisaties in deze sectoren grote impact hebben.

Inventarisatie inhuur derden

Door de afschaffing van de VAR moeten opdrachtgevers terug naar de kern van de loonbelasting. Bij de inhuur van derden (voor wie eerder gebruik gemaakt werd van een vrijwarende VAR) moet voortaan getoetst worden of sprake is van een dienstbetrekking. Als sprake is van een dienstbetrekking bestaat immers inhoudingsplicht voor de loonheffingen.

Of sprake is van een dienstbetrekking moet worden beoordeeld aan de hand van de cumulatieve criteria ‘verplichting gedurende zekere tijd persoonlijk arbeid te verrichten’, ‘loon’ en ‘gezag’. Het laatste criterium ziet op de ondergeschiktheid van de opdrachtnemer (werknemer?) aan de opdrachtgever (werkgever?). Daarbij is niet alleen van belang of een opdrachtgever daadwerkelijk instructies geeft. Ook latent gezag speelt een rol: kan de opdrachtgever dergelijke instructies bevoegd geven?

Indien aan deze drie voorwaarden is voldaan, is sprake van een dienstbetrekking en moet u als werkgever loonheffingen inhouden op betalingen aan de werknemer. Daarnaast kunnen diverse regels uit het arbeidsrecht van toepassing zijn, meestal in het voordeel van de werknemer.

Is niet voldaan aan alle drie de voorwaarden voor een ‘echte’ dienstbetrekking, dan kan nog sprake zijn van een zogeheten ‘fictieve dienstbetrekking’. In de loonbelasting zijn enkele situaties genoemd, waarin de wetgever een arbeidsrelatie bij fictie toch als dienstbetrekking aanmerkt. Er moeten dan op grond van deze fictie alsnog loonheffingen worden ingehouden. Denk hierbij aan de fictie voor commissarissen en toezichthouders, voor tussenkomstsituaties (tewerkstelling via bijvoorbeeld een bemiddelingsbureau) of voor gelijkgestelden (personen die gedurende ten minste een maand doorgaans meer dan twee dagen per week werkzaam zijn voor een brutoloon dat over een week doorgaans ten minste twee vijfde van het minimum loon bedraagt).

Is het risico op een echte of fictieve dienstbetrekking groot dan doet u er als opdrachtgever goed aan na te denken over de wijze waarop u samenhangende fiscale risico’s voortaan het beste beperkt nu de VAR komt te vervallen.

Uiteraard kunt u een voormalige zelfstandige een (vaste) dienstbetrekking aanbieden. Maar u kunt uw situatie ook afstemmen met de Belastingdienst. Dit kan bijvoorbeeld door een modelovereenkomst voor te leggen.

Gebruik van een modelovereenkomst

De toets of sprake is van een dienstbetrekking is in de praktijk vaak lastig. De opdrachtgever krijgt met deze toets zonder meer een moeilijker taak dan het enkele beoordelen van de juistheid van een VAR. En bovendien kleven er risico’s aan voor de opdrachtgever.

De uitkomst van de toets biedt voor opdrachtgevers lang niet altijd voldoende zekerheid over het uitblijven van inhoudingsplicht. Deze risico’s kunnen worden beperkt door bijde inhuur van derden gebruik te maken van een vooraf door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst. Indien deze goedgekeurde overeenkomst ook daadwerkelijk wordt nageleefd, wordt de opdrachtgever namelijk wél gevrijwaard van inhoudingsplicht.

De Belastingdienst heeft inmiddels verschillende (geanonimiseerde) goedgekeurde modelovereenkomsten gepubliceerd op haar website. Deze kunnen door iedereen worden gebruikt. Daarnaast heeft de Belastingdienst zelf ook enkele modelovereenkomsten opgesteld en gepubliceerd.

Met het verschijnen van een besluit op 23 maart 2016 is het daarnaast inmiddels duidelijk geworden dat commissarissen en toezichthouders hun fictieve dienstbetrekking onder voorwaarden en naar keuze kunnen staken per 1 mei 2016. Wij verwijzen hiervoor naar onze recente nieuwsbrief en het stroomschema over dit onderwerp.

Volledigheidshalve wijzen wij er op dat bij gebruik van een modelovereenkomst feitelijk ook conform de overeenkomst gewerkt zal moeten worden. Wordt niet feitelijk gehandeld conform de overeengekomen bepalingen, dan kan aan de modelovereenkomst ook geen vertrouwen worden ontleend op grond waarvan een dienstbetrekking afwezig blijft.

Gezien de op de website van de Belastingdienst beschikbare modelovereenkomsten, zal er nier altijd een passende reeds gepubliceerde overeenkomst beschikbaar zijn voor uw inhuur situatie. Bepaalde elementen uit een gepubliceerde en goedgekeurde modelovereenkomst kunnen dan zondermeer worden aangepast en aangevuld naar uw wensen. Andere – fiscaal kritische – elementen echter mogen niet worden aangepast, zonder althans de werking van de goedkeuring daarvan te behouden. Past u dergelijke elementen van een goedgekeurde modelovereenkomst toch aan dan geeft de overeenkomst niet langer zekerheid over de inhoudingsplicht. Uiteraard staat het gebruik van (model)overeenkomsten u verder geheel vrij, de Belastingdienst verplicht u daar niet toe.

Ons advies

Is er binnen uw organisatie sprake van inhuur van derden en onderneemt u geen actie in aanloop naar 1 mei 2016? U loopt dan het risico dat de Belastingdienst dienstbetrekkingen constateert bij de ingehuurde zelfstandigen en naheffingsaanslagen oplegt aan uw organisatie.

Tot 1 mei 2017 geldt daarbij overigens een implementatietermijn. Deze termijn houdt in dat u – behoudens evidente misbruiksituaties – vanaf 1 mei 2016 nog een jaar de tijd krijgt om uw werkwijze aan te passen aan de werkwijze volgens de modelovereenkomsten. De Belastingdienst gaat wel toezicht houden tot 1 mei 2017, maar vooral voorlichten en op voorhand niet repressieve handhaven. Om uw risico’s tijdig inzichtelijk te maken en te beperken, adviseren wij opdrachtgevers om bij inhuur van derden de volgende stappen te volgen:

  1. inventariseer de inhuur van derden actief binnen uw organisatie;
  2. categoriseer deze derden in groepen (bijvoorbeeld naar soort werkzaamheden en soort inhuur, zoals rechtstreekse overeenkomst of inhuur via uitzendbureau);
  3. bepaal het risico op een dienstbetrekking voor de verschillende groepen;
  4. bepaal per groep de vervolgstappen, bijvoorbeeld of gebruik van een modelovereenkomst uitkomst biedt.

Conclusie

De wetgever heeft de keuze gemaakt om opdrachtgevers weer meer te betrekken bij het beoordelen van de arbeidsrelatie met opdrachtnemers. Daarmee gaan fiscale risico’s gepaard. Risico’s die voorheen door gebruik van de VAR-systematiek voor veel opdrachtgevers geen rol speelden.

Om dergelijke risico’s nu toch tot een minimum te beperken, adviseren wij uw overeenkomsten van opdracht schriftelijk vast te leggen. Daarvan fiscaal gaat alvast de eerste bewijskracht uit. En als de praktijk dan toch is om overeenkomsten schriftelijk vast te leggen, dan kunt u overwegen om – desgewenst gedifferentieerd naar categorieën opdrachtnemers – modelovereenkomsten te gebruiken. Algemene modelovereenkomsten of modelovereenkomsten specifiek toegespitst en goedgekeurd voor uw situatie.

Onze dienstverlening

Bij het inventariseren van risico’s op (fictieve) dienstbetrekkingen met uw opdrachtnemers en het beperken van de daarmee gemoeide fiscale risico’s zijn wij graag van dienst. Vraagstukken over dergelijke risico’s en maatregelen rekent VERDER tot haar expertise. Onze contactgegevens treft u hier aan. Graag gaan we met u een gesprek aan over de mogelijkheden.

VERDER gaat uiterst nauwkeurig te werk. Toch kunnen wij geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor door u op basis van de voorgaande informatie genomen acties. Neem hier kennis van onze disclaimer.

Jos van Bavel

Partner | Fiscalist

Binnen VERDER is Jos verantwoordelijk voor fiscale advisering. Jos is een fiscaal specialist met focus op grote en middelgrote Non-Profit organisaties en overheden.

Lees meer over Jos van Bavel >