31 30 2084100
Bellen

Overheidsstichting

15 maart 2013 - mr. Jos van Bavel VERDER NON-PROFIT

De term ‘overheidsstichting’ wordt vaak kortweg gebruikt om een stichting aan te geven die op (mede)initiatief van een overheid(sinstelling) wordt opgericht. Juridisch is het begrip overigens niet gedefinieerd of afgebakend. Zowel de centrale overheid als lokale overheden maken veelvuldig gebruik van overheidsstichtingen om aan de overheid gelieerde werkzaamheden vorm te geven. Bij een overheidsstichting heeft de overheid de stichting opgericht, medeopgericht of doen oprichten.

ubliraktisch kan een overheidsstichting worden onderkend, als de overheid overwegende invloed heeft op het bestuur van een stichting. De mate waarin die overheid ook gerechtigd is tot het liquidatiesaldo van de stichting, is daarbij van invloed op de fiscale positie van de overheidsstichting. De taken en de omvang van overheidsstichtingen lopen sterk uiteen. Wel zijn twee belangrijke ontwikkelingen te onderkennen: 1) toenemend gebruik van privaatrechtelijke rechtsfiguren door de overheid (zoals stichtingen) om overheidsbeleid uit te voeren, en 2) meer publiek-private samenwerking.

Wanneer bij de privatisering van overheidsdiensten wordt overgegaan tot de oprichting van een stichting, dan kan het zo zijn dat de werknemers van die stichting de arbeidsrechtelijke status van ambtenaar behouden. Dit hangt samen met de omvang van de zeggenschap die de overheid op de verrichtingen van de overheidsstichting heeft. De enkele oprichting van een stichting hoeft in de arbeidsrechtelijke verhoudingen tussen overheid en ambtenaren geen verandering te brengen. Ook kunnen overheidsstichtingen kwalificeren als bestuursorgaan in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, of kunnen deze stichtingen krachtens wetgeving openbaar gezag bezitten.

Belastingplicht

De vraag of een overheidsstichting belastingplichtig is en voor welke belastingmiddelen, moet worden beantwoord door de criteria uit de diverse belastingwetten te beoordelen. Omdat de btw-heffing en de overdrachtsbelasting transactiebelastingen betreffen, geldt voor deze wetgeving (meestal) al een fiscaal gelijk speelveld met reguliere stichtingen. In zijn onderzoek naar de belastingplicht van overheidsbedrijven, doet de staatssecretaris van Financiën ook onderzoek naar de vraag in welke mate de belastingwetgeving voor overheidsstichtingen (indirecte overheidsbedrijven) leidt tot oneerlijke concurrentie en deze regelgeving moet worden aangepast.

De focus ligt daarbij met name op de vraag of en wanneer overheidsstichtingen vennootschapsbelastingplichtig moeten zijn om het gewenste ‘gelijke speelveld’ met private ondernemingen te creëren. Voor de vennootschapsbelastingpositie van een overheidsstichting zijn haar statuten zeer relevant. In die statuten wordt de grip en de betrokkenheid van de overheid veelal gedefinieerd.

Fiscaal is daarbij relevant of de bestuurders van de overheidsstichting uitsluitend door Nederlandse publiekrechtelijke rechtspersonen kunnen worden benoemd en ontslagen (middelijk of onmiddelijk) en of het liquidatiesaldo ter beschikking komt aan een Nederlandse publiekrechtelijke rechtspersoon. Is dat het geval, dan wordt van belang welke werkzaamheden de overheidsstichting uitvoert. Bepaalde -met naam genoemde- bedrijvigheid leidt dan namelijk wél of juist niet tot vennootschapsbelastingplicht voor de overheidsstichting.

De verplichting om tot publicatie van haar jaarrekening over te gaan hangt voor een stichting niet samen met haar belastingplicht. Wel is er momenteel een wetsvoorstel in ontwerp op grond waarvan er een publicatieplicht voor stichtingen komt en de fiscale positie van stichtingen dus ook meer in het oog springt.

Meer informatie over het onderzoek van de staatssecretaris naar de belastingplicht van overheidsbedrijven vindt u hier. In een rapport uit 2009 genaamd ‘Zicht op overheidsstichtingen’ doet de Algemene Rekenkamer een achtergrondstudie. Dit rapport vindt u hier.

Oprichtingseisen

De oprichtingseisen voor overheidsstichtingen wijken niet af van die voor reguliere stichtingen. Wel hebben de statuten fiscaal een extra groot belang, althans wanneer gewenst is dat de overheidsstichting vrijgesteld blijft van vennootschapsbelasting. Ook is de inhoud van de statuten (daarmee) relevant voor de fiscale status van ANBI of SBBI. Vaak worden in de statuten van een overheidsstichting borgen opgenomen, waaruit de blijvende betrokkenheid of zeggenschap van de overheid blijkt. Ook wetgeving vastgelegd in bijvoorbeeld de Gemeentewet, de Provinciewet en de Comptabiliteitswet, stelt eisen en biedt waarborgen bij het gebruik van een overheidsstichting voor het uitvoeren van taken via een rechtspersoon als de stichting.

Onze dienstverlening

VERDER heeft expertise met betrekking tot de fiscale regelgeving voor en het gebruik van overheidsstichtingen in de (semi-)publieke sector. Graag gaan wij hierover het gesprek met u aan. Onze contactgegevens treft u hier aan.
VERDER gaat uiterst nauwkeurig te werk. Toch kunnen wij geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor door u op basis van de voorgaande informatie genomen acties. Neem hier kennis van onze disclaimer.

Jos van Bavel

Partner | Fiscalist

Binnen VERDER is Jos verantwoordelijk voor fiscale advisering. Jos is een fiscaal specialist met focus op grote en middelgrote Non-Profit organisaties en overheden.

Lees meer over Jos van Bavel >